Lunchtoespraak ter gelegenheid van de jaarlijkse uitvoering van de Matthaeuspassion in de Grote Kerk te Naarden op Goede Vrijdag  2 april 2010

Hartelijk  welkom bij de  uitvoering van de Matthaeuspassion in Naarden.

Controversieel of niet, wij verwachten dat het, vanwege de politieke situatie in ons land, haperende proces tot gemeentelijk herindeling in deze regio, binnen afzienbare tijd weer op gang zal komen. De beëindiging van het zelfstandig voortbestaan van de gemeente Naarden begint zich af te tekenen. We geven ons daarbij niet over aan gevoelens van weemoed! Ook binnen een nieuwe gemeente Naardermeer zal gelden: “Naarden blijft Naarden” en al het goede van Naarden in heden en verleden nemen we  mee naar de toekomst  in een nieuwe, bestuurskrachtige gemeentelijke organisatie. Tot dat goede mag zeker de jaarlijkse uitvoering van de Matthaeuspassion  gerekend worden.

Een Nederlandse zegswijze van middeleeuwse herkomst luidt: “Als de vos de passie preekt!” De zegswijze refereert aan het kerkelijk jaar, waarin Goede Vrijdag is gereserveerd voor de herdenking van het lijden en sterven van Christus. Ik zou de beroemde componist Johann Sebastian Bach zeker niet willen vergelijken met een vos, hoewel hij op onnavolgbare wijze, zelfs eeuwen na zijn dood, nog steeds “de passie preekt”. Via het Nieuwe Testament zijn ons meerdere versies van het lijdensverhaal overgeleverd. Bach heeft zich bij zijn vertolking van de “passie” laten leiden door het evangelie naar Matthaeus.

Het verhaal en de inspiratie die mensen daaruit putten is niet enkel voorbehouden aan mensen met een religieuze levensovertuiging. Het raakt de diepste existentie van ieder mens. Wie iets van de diepere betekenis van het lijdensverhaal op het spoor wil komen zal moeten lúisteren naar de verwóórding en naar de verklánking, maar ook moeten kíjken naar de verbéélding. In de 15^e en 16^e eeuw ontstond in de schilderkunst het drieluik of de triptiek, een voorstelling op een drietal houten panelen, die door scharnieren met elkaar zijn verbonden. Bekend zijn de triptieken van de Vlaamse Primitieven, zoals die van Hans Memling. Het lijdensverhaal leent zich bij uitstek om te worden verbeeld door middel van een drieluik! Sluit uw ogen en stelt u zich met mij voor hoe dat er uit zou zien.

Het middelste en grootste luik trekt als eerste onze blik en toont een schouwspel, dat zich afspeelt op het wereldtoneel. Toen Jezus, zo omstreeks het jaar 33 op Golgotha, vlak bij, maar wél buiten Jeruzalem, de stad van de vrede, werd gekruisigd, was Palestina bezet door de Romeinen, de wereldheersers  van die tijd. De Pax Romana, de Romeinse Wereldvrede, maakte er de dienst uit. Het Sanhedrin, het hoogste Joodse bestuurs- en rechtsorgaan, stuurde Jezus door naar de Romeinse stadhouder Pontius Pilatus om recht te spreken in de zaak en vonnis te wijzen. Daarmee speelde het proces tegen Jezus zich af voor het front van de gehele toenmalig bekende wereld. Kruisiging was een Romeinse methode om misdadigers te executeren en symboliseerde dat de kruiseling, zowel door de aarde als door de hemel werd uitgestoten. Het  Bijbelboek Handelingen, dat de eerste verspreiding van de boodschap van Jezus tot onderwerp heeft, loopt uit op de aankomst van de apostel Paulus  in de hoofdstad van het Romeinse rijk. Een mijlpaal, want Rome werd nu het podium van de evangelieverkondiging voor de hele wereld! Nog altijd tellen wij onze jaren in relatie tot de Hoofdpersoon van dit unieke en universele verhaal, dat zich nu zo`n 2000 jaar geleden heeft voltrokken. De look op het middenluik. Het paneel van de universaliteit!

De voorstelling op het middenluik ontleent haar zeggingskracht niet in het minst aan die op de panelen, die haar flankeren. Op het linker luik zien wij de kern van het leven van Jezus afgebeeld. Gedurende heel Zijn leven streed Hij voor sociale rechtvaardigheid.

Oude profetieën zette Hij in een nieuw licht, zodat zij voor tijdgenoten weer betekenis kregen. Hij liet zien dat de wetten uit het Oude Testament niet bedoelden mensen te knevelen, maar dat zij een weg ontvouwden naar een leven, rijk van inhoud. Hij ging om met mensen die met de nek nog niet werden aangekeken. Jezus werd veroordeeld als een onschuldige.  Hij leefde en streefde naar humane en universele waarden  in Zijn dienst aan God, die Hij zijn Vader noemde. Het unieke is dat Hij bij dit alles consequent was tot in de dood. Daaruit spreekt onvoorwaardelijke en grenzeloze liefde! De look op het linker luik. Het paneel van de liefde!

Een mooi verhaal, maar wat koop je hier nu voor? Jezus is tenslotte gestorven aan het kruis. Dood en begraven! Is daarmee niet elk sprankje hoop voorgoed de kop ingedrukt?

Hét probleem van Jezus’ volgelingen op die Goede Vrijdag rond het jaar 33 na Zijn geboorte! Alles is op niets uitgelopen! Er zijn Christenen, die gewend zijn op de Paasmorgen, in alle vroegte, een bezoek te brengen aan de graven van hun familieleden en vrienden. Zij volgen daarmee het goede voorbeeld van de leerlingen van Jezus, zoveel eeuwen eerder. Want óók zij trokken  in alle vroegte naar het graf van hun gestorven en geliefde meester. De  boodschap van het lege graf, het eerst vernomen uit de mond van Maria Magdalena, lijkt de bittere teleurstelling nog eens te meer te bevestigen.

Maar dan is er de ontmoeting met de Opgestane! Je zou denken dat het de hovenier is, die daar rondwaart in de graftuin….  Slechts één enkel woord, een naam: “Maria!”, brengt de grote herkenning teweeg. Jezus, Zijn levenshouding en Zijn werk, blijven door de dood heen in stand en zijn van altijddurende waarde. De look op het rechter luik. Het paneel van de hoop!

Wij komen tot een afronding! We sluiten de panelen van het drieluik! De oude scharnieren knarsen licht…..   U kunt uw ogen openen. Wij zien dat het linker paneel van de liefde en het rechter paneel van de hoop precies samen- vallen  op het  middenpaneel van de universaliteit. Liefde en hoop zijn uitingen van ons diepste mens-zijn en worden wereldwijd gedeeld!